Willem Gehrels (1885-1971)

Willem Gehrels (1885-1971)

Willem Gehrels werd in 1885 in Amsterdam geboren als oudste van een gezin met vijf jongens. Zij vader was conducteur bij het gemeentelijk trambedrijf. Zijn moeder dreef een winkeltje in tabakswaren om het geringe inkomen van haar man wat aan te vullen.

Op de lagere school volgde Willem eerst nog de zevende klas, alvorens hij aangenomen werd op de Gemeentelijke Kweekschool. Hier leerde hij Lena Anthoni, zijn latere vrouw, kennen. Tijdens de muzieklessen maakte hij kennis met de viool, waarmee zijn muzikale belangstelling werd gewekt.

In april 1905 behaalde Gehrels zijn onderwijzersakte. Zijn eerste baan was aan een openbare lagere school in Zaandam. Per 1 september van datzelfde jaar kreeg hij een aanstelling aan een lagere school aan de Lindengracht in Amsterdam, hartje Jordaan.

In de avonduren studeerde Gehrels verder. In 1906 slaagde hij voor de akte tekenen en in 1907 voor de hoofdakte. In april 1908 kreeg hij zijn vaste aanstelling. Hierna begon hij aan de studie voor de MO-akte Nederlands. Toch bleek de liefde voor de viool en muziek sterker en Gehrels schreef zich dan ook in bij de 'Eerste Particuliere Muziekschool en Conservatorium Belinfante-Van Adelberg'. Gehrels studeerde naast viool koordirectie bij Sem Dresden en korte tijd compositie. In 1915 behaalde Gehrels de akte van bekwaamheid voor het vioolonderwijs van het Nederlands Muziekpaedagogisch Verbond.

Het dirigeren trok meer dan het vioolspel en al snel had hij verschillende koren en richtte hij het Eerste Amsterdamse Kamerorkest 'De Phoenix' op. In 1918 zegde hij zijn betrekking als onderwijzer op en ging zich geheel aan de muziek wijden.

In 1919 werd Gehrels, op voorspraak van Dresden, koordirigent bij de Nationale Opera in Den Haag. In mei 1920 trouwde hij met zijn jeugdliefde Lena. Het prille gezin verhuisde naar Den Haag. De jaren als koordirigent waren tropenjaren. In 1924 ging de Nationale Opera ter ziele en Gehrels en zijn vrouw gingen terug naar Amsterdam. Beiden gingen weer werken in het onderwijs.

Aangezien muziek zijn leven bleef beheersen en hij vooral geïnteresseerd was in het pedagogische aspect schreef Gehrels zich, de veertig al gepasseerd, in bij het Nutsseminarium voor Paedagogiek van de Universiteit van Amsterdam, in 1918 opgericht door professor Kohnstamm met steun van de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen.

Het standpunt van Gehrels aangaande het muziekonderwijs, dat tijdens de studie geleidelijk vorm kreeg, blijkt uit artikelen die hij schreef voor het tijdschrift 'De Muziek'. Het zijn voorstudies voor Muziek in Opvoeding en Onderwijs uit 1930.

In 1928 ontstond het plan om te komen tot een volksmuziekschool. De doorbraak ontstond na het volgen in 1929 van de 'Musikpädagogische Informationskurs für Ausländer' in Berlijn. Hier maakte hij kennis met het werk van Fritz Jöde, Leo Kestenberg en Zoltán Kodály. In opdracht van het Nederlands Muziekpaedagogisch Verbond, waarvan Gehrels sinds 1927 secretaris was van de afdeling Amsterdam, schreef hij hierover een rapport. Dit rapport mondde uit in de scriptie 'Muziek in Opvoeding en Onderwijs'. Met deze scriptie slaagde Gehrels in 1939 voor het examen pedagogiek MO.

De belangrijkste pedagogische stelling van Gehrels was dat het kind allereerst moet leren beleven wat muziek is. Dit niet individueel door middel van instrumentaal onderricht, maar in groepsverband, met zingen als uitgangspunt.

Gehrels wendde zich in 1929 met zijn ideeën tot de Maatschappij tot Bevordering der Toonkunst en het Nederlandsch Muziekpaedagogisch Verbond en in oktober 1931 kwam het tot de oprichting van de Stichting Volksmuziekschool. Begonnen werd in enkele leegstaande lokalen van de Jozef Israëlschool in de Nieuwe Kerkstraat.

In januari 1932 werd begonnen met Algemeen Vormend Muziekonderwijs buiten schooltijd aan 175 leerlingen uit vierde klassen van lagere scholen. De muziekschool groeide gestaag en in 1934 werd tevens begonnen met instrumentaal onderwijs, echter naast het verplichte algemeen vormend muziekonderwijs.

Het oprichten van de Amsterdamse volksmuziekschool leidde er toe dat ook op andere plaatsen zoals Rotterdam, Den Haag en Haarlem identieke scholen werden opgericht. Na de Tweede Wereldoorlog volgden al snel onder andere Den Helder, Leeuwarden en Enschede.

Naast zijn werk aan de muziekschool volgde in 1936 de parttime aanstelling tot leraar in ‘Zang en muziek’ aan de Gemeentelijke Kweekschool. Deze betrekking zou hij tot aan zijn pensioen in 1950 aanhouden.

In 1939 kwam de eerste erkenning. Gehrels gaf met 28 kinderen van de Amsterdamse Volksmuziekschool een demonstratie tijdens het 'Internationaler Kongreß für Musikerziehung' in Praag. Gehrels hield hier een lezing met als thema 'Theoretische und praktische Wege zu musikalischer Aktivierung'.

Al bij de start van de Volksmuziekschool in Amsterdam was Gehrels er van doordrongen dat het algemeen vormend muziekonderwijs eigenlijk op de wat toen nog genoemd werd lagere school diende plaats te vinden. Om enthousiaste leerkrachten bij te scholen werden daartoe cursussen gegeven waarbij Gehrels vaak zelf de leiding had.

In 1940 werd Gehrels benoemd als docent pedagogiek aan het Amsterdams Conservatorium. Begin 1941 begon hij voor de conservatoriumstudenten met een cursus van vijftien weken over methodiek en didactiek van het algemeen vormend muziekonderwijs. Later werd deze cursus ook toegankelijk voor onderwijzers en werd tevens een Getuigschrift voor de methode-Gehrels ingesteld. In 1942 verscheen Algemeen Vormend Muziekonderwijs. Dit werk werd niet door iedereen even positief ontvangen. Gehrels merkte hier zelf over op: "Als je op misstanden wijst en oproept tot een betere wereld jubelt iedereen 'hoera!', maar als je dan een bepaalde weg aangeeft, krabbelt menigeen terug."

Sinds de zomer van 1942 vonden de cursussen voor het Getuigschrift-Gehrels plaats in het Maarten Maartenshuis in Doorn. Tijdens de vierde zomerconferentie in 1946 besloten de deelnemers spontaan tot het oprichten van de Gehrels Vereniging. Als verenigingsblad verscheen zes maal per jaar De Pyramide, vanaf de elfde jaargang nummer 2 aangevuld met een liedbijlage.

Om de zomercursussen voort te zetten en zorg te dragen voor de noodzakelijke nascholing werd in 1947 het Gehrels Instituut gesticht. Dit werd mogelijk gemaakt door toekenning van subsidie door de Minister van onderwijs. Directeur werd Willem Gehrels.

In 1948 werd aan het Amsterdams Conservatorium het eerste schoolmuziekexamen afgenomen. Geh- rels verzocht hierna om ontslag, dat hem eervol verleend werd. In 1950 stopte hij, bij het behalen van de pensioengerechtigde leeftijd, ook met zijn werk aan de kweekschool.

In 1956 verscheen de geheel herziene, zevende druk van Algemeen Vormend Muziekonderwijs. Ook schreef hij in datzelfde jaar De Volksmuziekschool waarin hij een bondige samenvatting weergaf van zijn pedagogiek.

In 1960 werd de geheel vernieuwde VMS (muziekschool) heropend. Begin 1962 bracht koningin Juliana er een bezoek. In 1963 nam Gehrels afscheid als directeur van de VMS. Wel bleef hij zijn werkzaamheden voor het Gehrels Instituut voortzetten tot 1967.

Tot op het laatste moment was Gehrels op alle cursussen en conferenties van de Gehrels Vereniging aanwezig, zoals op de kerstconferentie van 1967 waar het werk van Gehrels werd vergeleken met dat van Kodály en Orff. Vooral tegenover de principes van Orff stond hij wantrouwend. Met de methode van Kodály had hij minder moeite, aangezien deze ook van het vocale uitging.

Aan eerbewijzen heeft het Gehrels nooit ontbroken. Als kroon op zijn werk mag gezien worden zijn eredoctoraat in de letteren van de Universiteit van Amsterdam in 1968 op 83-jarige leeftijd, hem toegekend voor zijn verdiensten als pedagoog.

 

6 augustus 1945

 

De Gehrels Vereniging werd op 6 augustus 1945 opgericht tijdens de vierde zomerconferentie door de aanwezige musici en onderwijzers. Tijdens deze conferentie werden musici en onderwijzers geschoold om zowel binnen als buiten de school algemeen vormend muziekonderwijs te verzorgen. Het plan werd door de aanwezigen opgevat om zich te organiseren in een vereniging om zo te streven naar verbetering van het muziekonderwijs volgens de grondbeginselen van de Gehrels-methode. Deze naam Gehrels Muziekeducatie refereert aan dr. Willem Gehrels (1885-1971). Willem Gehrels kan beschouwd worden als de grondlegger van het hedendaagse Nederlandse muziekonderwijs. Op dit moment telt de Gehrels Vereniging ruim 1700 leden.


Nieuws

Zing Honderduit

05-12-2018

 
 
 
 
 
 
  Lees meer

Ella het swingende eendje

25-11-2018

Een andere nieuwe uitgave is die van Susan Overmeer en Myriam Berenschot, het pr...

Lees meer
Archief